Kuhusu Nukta Kamusi

Hadithi Yetu

Habari! Kwa Karim, Mariam, na Malik, yote yalianza na jambo la kibinafsi: tulitaka kujifunza Kichagga ili tuweze kuzungumza na mama yetu kwa lugha yake mwenyewe.

Tulitafuta rasilimali za kuaminika mtandaoni, lakini hakuna iliyotugusa vizuri. Hivyo mwaka 2026 tuliomba kufanya kazi na Nukta — na tukaanza kujenga kitu yetu wenyewe.

Tulianza na Kisukuma, kwa ushirikiano na Pawa AI, tukichanganya kamusi ya jamii na zana za hotuba na tafsiri kwa lugha inayozungumzwa na mamilioni lakini bado haijawakilishwa vya kutosha mtandaoni. Bado tunajaribu, tunajifunza, na tunakua — na tungependa uwe sehemu ya safari hii.

Malengo Yetu

Nukta Kamusi ni changa — safari yetu ilianza mwaka huu — lakini lengo ni wazi:

• Kufunika lugha za Tanzania: Kujenga kamusi, maktaba za lugha (corpora), na zana kwa anuwai kamili ya lugha zinazozungumzwa nchini
• Kuunda fursa za kazi: Kufungua kazi za tafsiri na lugha kwa wasemaji asilia kupitia jukwaa letu la kazi za watafsiri
• Kuhifadhi lugha: Kuandika msamiati, misemo, na maarifa ya kitamaduni kabla hayajapotea
• Kuwa chanzo cha kuaminika: Kutoa tafsiri na data za lugha zinazoaminika ambazo familia, wanafunzi, na biashara zinaweza kutegemea kwa vizazi vijavyo

Jina Linamaanisha Nini?

Nukta Kamusi huunganisha nukta — nukta, alama ndogo yenye maana — na kamusi, neno la Kiswahili linalomaanisha kamusi. Pamoja zinaonyesha imani yetu kwamba kila kipengele, kila msemo, na kila rekodi ya sauti ni muhimu: michango midogo huunda urithi wa kudumu kwa lugha za Tanzania.

Utakachokuta Hapa

Fikiria Nukta Kamusi kama nyumbani kwa lugha za Tanzania, tamaduni, na watu wanaozizungumza. Hivi ndivyo jukwaa linavyofanya kazi leo:

• Kamusi inayojengwa na jamii kwa lugha za Tanzania
• Zana za tafsiri na utafutaji wa moja kwa moja kati ya Kiswahili na lugha za kienyeji
• Michango kutoka kwa wasemaji asilia — salamu, methali, misemo, na msamiati wa kila siku
• Maktaba za lugha zinazokua zinazosaidia utafiti, kujifunza, na teknolojia ya lugha
• Rasilimali za hotuba za Kisukuma zilizotengenezwa na Pawa AI

Sehemu bora zaidi? Kamusi zetu zinajengwa na jamii. Ukizungumza lugha ya Tanzania, unaweza kusaidia kuihifadhi kwa kuongeza tafsiri, maana, na mifano.

Dhamira Yetu

Lugha zaidi ya 120 zinazozungumzwa Tanzania, kila moja inabeba urithi wa kitamaduni na mtazamo wa kipekee wa ulimwengu. Nukta Kamusi ipo ili kufanya anuwai hiyo ipatikane, iendelee, na idumu. Dhamira yetu ni:

• Kuandika na kuhifadhi lugha za Tanzania kwa vizazi vijavyo
• Kutoa zana za tafsiri zinazoaminika kwa wanafunzi, familia, na biashara
• Kujenga maktaba kamili za lugha kwa utafiti, elimu, na teknolojia
• Kuunda kazi zenye maana kwa wasemaji asilia kupitia tafsiri na huduma za lugha
• Kuwezesha jamii kuchangia uhifadhi wa lugha zao

Kwa Nini Uhifadhi wa Lugha Unahitajika

Lugha si zana za mawasiliano tu — ni hazina za maarifa ya kitamaduni, hekima ya jadi, na njia za kipekee za kuelewa ulimwengu. Lugha inapopotea, tunapoteza:

• Utambulisho wa Kitamaduni: Lugha hubeba historia, mila, na maadili ya jamii
• Maarifa ya Asili: Maarifa ya mazingira, dawa za jadi, na desturi zilizohifadhiwa katika lugha
• Utofauti wa Lugha: Kila lugha inatoa miundo ya sarufi na njia za kueleza mawazo
• Muunganiko wa Jamii: Lugha ni kiungo kinachounganisha jamii na kuhamisha maarifa kati ya vizazi

Kwa Nini Inahitajika

Kila siku, mawazo mapya hubadilisha jinsi tunavyozungumzia ulimwengu — kutoka teknolojia hadi hali ya hewa, kutoka afya hadi tamaduni. Lugha kama Kiingereza hukua na kubadilika haraka. Vipi kuhusu lugha zinazozungumzwa nyumbani Tanzania?

Ikiwa si wewe, nani atazihifadhi? Ikiwa si sasa, lini tutaanza? Ikiwa si hapa, itafanyika wapi?

Hizi ni lugha zetu. Hii ni wajibu wetu. Kila ufafanuzi unaouongeza, kila msemo unaoueleza, huwa sehemu ya kuweka lugha za Tanzania hai na muhimu — chanzo cha kuaminika kwa vizazi vijavyo.

Jiunge na Dhamira Yetu

Uhifadhi wa lugha ni juhudi ya pamoja. Ukiwa msemaji asilia, mwanafunzi wa lugha, mtafiti, au mtu anayependa uhifadhi wa tamaduni, unaweza kuchangia Nukta Kamusi:

• Ongeza Tafsiri: Shiriki maarifa yako kwa kuongeza maneno na misemo katika lugha yako
• Timiza Maombi: Saidia wengine kwa kutoa tafsiri za maneno yaliyoombwa
• Shiriki Maarifa: Changia muktadha wa kitamaduni, mifano ya matumizi, na misemo ya kawaida
• Eneza Habari: Waambie jamii yako kuhusu Nukta Kamusi na waombe wachangie

Jifunze Zaidi

Angalia rasilimali hizi kuhusu metadata ya lugha na asili ya data:

• LinguaMeta (Google Research) — unified metadata for thousands of languages
• LinguaMeta sources & licensing (data provenance)